Alkol , uyuşturucu maddeler ve bağımlılık

Sana, şarap ve kumar hakkında soru sorarlar De ki: Her ikisinde de büyük bir günah ve beşerler için bir ekip yararlar vardır Lakin her ikisinin de günahı yararından daha büyüktür Yeniden sana uygunluk yolunda ne harcayacaklarını sorarlar “İhtiyaç fazlasını” de Allah size âyetleri bu türlü açıklar ki düşünesiniz (Bakara 2/219)

Az ölçüde alkolüninsan bedeninde rahatlama,sedasyon,neşelenme haz duygusu üzere ruhsal faydalı tesirleri olmasına karşın yeniden ruhsal makûs tesirleri ve aşağıda bahsedeceğimiz nedenlerden dolayı bedendeki her hücreye ziyanı vardır.

Alkol kimya endüstrisi için kıymetli bir çözücü olup insan organizmasına yabancı bir casustur. Alkol (C2H5OH) kullanımı yahut alkol bağımlılığının pek çok ekonomik ve toplumsal boyutu bulunmaktadır.

Karaciğer bedene alınan çabucak hemen tüm besin hususlarını metabolize ederek bedende faydalı formlara dönüştürürken, bir kısmını ise suda çözünen hale dönüştürerek zararsızlaştırmaktadır. Kimyasal forma bulunan pek çok ilaç, toksin (aflatoksin, amanitin ) ve alkol ise insan organizmasına birer yabancı olup karaciğer tarafından zararsız yahut en az ziyanlı hale getirilmektedir. Bedene alınan alkolün %5-15 lik bir kısmı tez ve idrarla dışarı atılıp geri kalanı karaciğer enzimlerince metabolize edilmektedir. Etilalkol olarak isimlendirilen ve halk ortasında ispirto olarak da bilinen alkol bedenimizde güç de dönüşmektedir. Bu bakımdan bakıldığında alkolun canlı organizmaya faydası olduğu düşünülebilir! Halbuki insan organizmasının bir bütün olarak düşünecek olursak hücrelerimizde onlarca hatta yüzlerce metabolik çevrimler meydana gelmektedir. Her bir çevrimde yaklaşık 10 enzim tarafından katalizlendiğini düşünürsek binlerce enzim sistemi bulunmaktadır. Ve bu metabolik yollar hep birbiri ile ahenk içinde ve zincirleme bir biçimde çalışmaktadır. bedene alınan alkolün büyük çoğunluğu karaciğer hücreleri tarafından metabolize edilerek güce dönüşmektedir. Ama insan organizmasında proteinler, şekerler ve yağların sindirimleri ve bu sindirimlerde rol alan enzimler, oluşan orta eserler ve açığa çıkan güç ölçüleri ortasında da bir istikrar bulunmaktadır. Alkol kullanımı bu dengeyi bozmaktadır. İstikrar bozulunca örneğin dopa ve dopamin denen beyefendisine sinyal taşıyan nörotransmtterajanlar üretilemez ve bir sarhoşluk hasıl olur. Bunun üzere protein metabolizması, yağ metabolizması bozulmaktadır.

Tüm canlı organizmalar çözücü olarak yalnızca suyu kullanmaktadır. Tabiatta suyun yerini tutacak hiçbir çözücü bulunmamaktadır. Suyun bir grup fizikî ve kimyasal özellikleri onu canlılar için vazgeçilmez yapmaktadır. Alkol, hücre dış duvarlarınılarını (hüre bütünlüğünü sağlar) ve hücre içinde bulunan pek çok organelin membranını (Örn. mitokondri, ribozom, lizozom, edoplazmik retikulm) çarçabuk çözebilmek suretiyle üç boyutlu konformasyonunu (natural) değiştirmektedir. Canlılarda yer alan tüm biyokimyasal yapılar (membranlar, DNA, RNA, proteinler vs) hep iç boyutlu yapıları ile işlev gösterirler. Alkol ise natural yapının değişmesine neden olmaktadır. Aslında bunu bir örnekle gözlemleyebiliriz.

Elimize iki adet deney tüpü alalım ve her ikisine doğal bir protein olan yumurta akından eşit oranlarda kolaylım. Birinin üzerine su ve başkasının üzerine alkol ek edelim ve tüpleri hafif bir şeklide elimizle alt üst edip karıştıralım. Alkol ek dilen tüp de bulunan proteinin beyaz çökelek oluşturduğunu ve su ek edilende hiçbir değişim olmadığını gözlemleriz. Burada kullanılacak alkolün yüzdesi hiç kıymetli değil. En derişik alkolden en seyreltik alkole kadar birebir etkiyi gözlemleriz. Burada ne oldu sanki. Proteinin doğal konformasyonu değiştiğinden protein artık suda çözünmeyip çökelek oluşturmaktadır.

Karaciğer de canlıyı korumak için alkolü metabolize etmek yani parçalamak suretiyle bedenden uzaklaştırmaya çalışmaktadır. Uzaklaştırırken de parçalanma eserleri güce dönüşmektedir, güç fazlalığı yağlanmaya, yağlanma fazlalığı kilo alımı ve kalp damar hastalıklarına, şeker hastalığına ve kansere neden olmaktadır. Ayrıyeten üstte da kelam edildiği üzere öbür etkin olması gereken pek çok metabolik yolun durmasına neden olmaktadır. Az ölçüde da olsa daima olarak alkol alınımında karaciğer kapasitesinin üzerinde çalıştığından ötürü karaciğer yapması gereken işleri ertelemekte ve yeniden istikrar bozulmaktadır. Karaciğerin detoksifikasyon sistemi bozulunca dışarıdan alınan pek çok ilaç ve toksik casusun da yıkılıp uzaklaştırılmasıgüçleşmekte ve bunlardan ötürü özgür radikaller denen hücrede birikip hücre vefatına neden olanajanların çoğalmasına neden olmakta ve hücre ömrünü kısaltmaktadır . Ayrıyeten ve daha kıymetlisi hür radikaller son derece faal moleküller olup önlerine çıkan çabucak her molekül ile tepki verme yeteneğine sahiplerdir, ve gen mutasyonlalarına neden olmaktadırlar. Genlerin mutasyonu ise DNA nın denetimsiz çoğalmasına ve kansere neden olmaktadır. Sonuç olarak, hepatit, siroz, gastrit ve ülser, iştahsızlık, ishal, hudut sistemi belirtileri(ellerde titreme , hassasiyet vb) akciğer ve karaciğer kanserleri, prostat kanseri, melanoma, lenfoma, kalp damar hastalıkları (arteoroskleroziz, kalp yet , ani ölüm) üzere pek çok sayıda patalojik bozuklukların alkol kullanan kimselerde çok daha fazla meydana geldiğini gösteren binlerce bilimsel çalışma ve istatistik mevcuttur. Bu hastalıkların artması tedavi masraflarının artmasına ve ekonomik kayıplara neden olmaktadır. Doğal ki bunlar uzun vadede beklenenler kısa vadede kişinin şuur bozukluğu (sarhoşluk) halindeykenkendisi ve etrafına verdiği toplumsal ziyanlar kimizaman vefatla dahi sonuçlanabilmekte ve kişiyi çoğunlukla yasal sorunlarla karşı karşıya bırakmaktadır. Kişi ne kadar denetimli olduğunu iddaa etse de sarhoşluğun olmadığı keyfin arttığı dönemlerdebile davranışsal bozuklukların arttığı bilimsel çevrelerce kabul görmüş ve toplumun hücresi olan aile yapısını da bozduğu gösterilmiştir.

Bundan ötürü alkolü başka bağımlılık yapan ilaçlar üzere psikiyatrik taraftan ele alacak olursak insanoğlunun, birtakım hususların kendi ruhsal durumunu değiştirdiğini ve süreksiz de olsa daha farklı hissetmesini sağladığını farkettiği günden bu yana, unsur bağımlılığı değerli bir biyopsikososyal sorun olarak ortaya çıkmıştır. Günümüze kadar bu hususlardan kimileri kanunlar çerçevesinde özgür kullanım imkanı bulmuş, kimileri ise büsbütün engellenmesi mümkün olunamayan kanun dışı bir uğraş haline gelmiştir. Kültürler ve ülkeler ortasındaki farklara karşın nikotin, alkol ve kafein, kanunlar dahilinde kullanıma açıktır. Uçucu unsurlar ve kimi ilaçlar da maksatları dışında kullanılabilirken, öteki birtakım hususların üretimi dahi yasaklanmıştır. Merkezi hudut sistemini tesir altına alan, davranışları, his ve niyetleri değiştirebilen unsur ne olursa olsun, bağımlılık derecesinde kullanımı hiçbir toplumda kabul görmemektedir. Bu unsurlar kullanım bozuklukları, berbata kullanım ve bağımlılık seviyesinde karşımıza çıkabilir. Mesleksel ve toplumsal faaliyetler aksar, hususun kullanımındaki denetim sistemleri ortadan kalkar, kişi tüm gününü bu hususları sağlama, kullanma, ve tesirlerinden kurtulma doğrultusunda harcar. Kullanılan doza tolerans gelişir, vakit, yer ve ölçü denetimi kaybolur, unsur kesildiğinde ya da azaltıldığın
da mahrumluk tablosu yaşanabilir. Kulanım bir sefere mahsus da olsa öteki mental bozukluklara yol açabilir. Dünya literatüründe, “bağımlılık” teriminin, davranışsal bir sendrom ve fizikî ya da fizyolojik bağımlılık diye iki sistem içinde incelendiği de olmuştur. Fizyolojik bağımlılık, tolerans ve mahrumluk sendromu ile kendini gösteren nöron sistemlerindeki değişiklik olarak anılırken, davranışsal sendrom içine birçok davranış örüntüsünü almıştır. Unsur bağımlılığının temel niteliği, unsur kullanımı ile iliş- kili değerli sıkıntılar ortaya çıkmasına rağmen kullanımın daima bir biçimde olduğunu gösteren bilişsel, davranışsal ve fizikî belirtilerin oluşmasıdır.

Bağımlılığa yatkın tipik bir kişilik yapısının tanımlanması mümkün olmamasına karşın makul kimi ortak özelliklerin varlığını söylemek de mümkündür. Buözelliklerin belirlenmesinde, s

oyaçekim, merkezi hudut sisteminin genel yapısı, benlik gelişimi, çocuğun içinde bulunduğu aile ve ortam, hala içinde yaşadığı etraf ve bu etrafta üstlendiği roller değerlidir.

Alkol ve husus berbata kullanımlarında, kalıtımın rolü çeşitli araştırmalarla gösterilmiştir. Tek yumurta ikizlerinde kardeşlerden birinde unsur bağımlılığı varsa başkasında gelişme mümkünlüğü %78-80’e kadar yükselebilmektedir. Bu oran evlat edinilmişler üzerinde yapılan çalışmalarda da yüksektir. Bağımlı ebeveynler ile ya da bağımlı davranışlarının kabul gördüğü etraf içinde büyüyen çocuklarda bağımlılık gelişme mümkünlüğü olağan popülasyona nazaran bariz derecede farklılık göstermektedir. Alkol ve unsur kullanmayan ailelerde de baskılı ya da gevşek, tutarsız eğitim biçimi, aile içindeki bağlantı bozukluğu, his alışverişinin olmaması, öbür sıhhatsiz aile yapıları, çocuğun aileden uzaklaşması ve husus kullanan altkültürlerle tanışmasını kolaylaştırır. Oluşan kimi kişilik bozuklukları unsur bağımlılığı riskini arttırabilmektedir. Bilhassa antisosyal, borderline, paranoid tipteki kişilik bozukluklarında saldırganlık, şiddet, alkol ve unsur kullanmaya ve bağımlılık geliştirmeye yatkınlık gözlenebilir. Bağımlı bireylerde şayet bir genelleme yapmak gerekirse güvensizlik, bencillik, kolay palavra söyleyebilme, tahammül eşiğinde düşüklük, sabırsızlık, kendine düşünce verebilecek durumlara dayanamama, riskli davranışları göze alma, plansız aksiyonlar yapma, bireyler ortası bağlarda sık sık sorun yaşama üzere ortak özellikler bulunabilir. Ruhsal çözümleme öğretisine nazaran ise bağımlılığa yatkınlık oral periyoda saplanmadan kaynaklanır. Bu yapının en önemli özelliği çok duygusallık, karamsarlık, düşsel, gerçek dışı dizaynlar, açgözlülük, unsur ve alkol kullanımına yatkınlıktır. Bağımlılık yapan hususlar 11 ana sınıfa ayrılırlar. Alkol, amfetaminler, kafein, kannabis, kokain, fensiklidin (PCP), halüsinojenler, inhalanlar, nikotin, opiyatlar, sedatif-hipnotik-anksiyolitikler, öteki bağımlılık yapabilecek unsurların dışında bu 11 ana kümesi oluştururlar. Bu unsurlardan hangisinin insan ömrüne daha evvel girdiği kesin olarak bilinmemektedir. Alkol, sedatif, hipnotik ve anksiyolitiklerle, kokain, amfetamin ve öbür sempatomimetikler misal bağımlılık özellikleri gösterirler. Anestezikler, antikolinerjikler, antiparkinson ilaçlar, antikonvülzanlar, kortikosteroidler, antihipertansifler üzere ilaç ve birçok toksik unsur kümesine da bağımlılık geliştirilebilmektedir. Çeşitli kültürler ve lokal bölgelerde de sayılamayacak kadar fazla husus, bağımlılık ya da berbata kullanım derecesinde tüketilebilmektedir. Beynimiz ömrümüzü sürdürebilmemiz için gerekli birçok alanı kapsar. Beyinsapı, beyincik, limbik sistem, diensefalon ve serebral korteks bunlardan bazılarıdır. Haz duygusu, insanın hayatını sürdürme gayretinde en fazla güç aldığı hislerden birisidir. Şayet insan kendisine haz veren bir şey yaparsa beyin bu aksiyonu tekrarlama gereksinimini duyar. Yemek üzere hayatımızı sürdürebilmemiz için gerekli olan bir hareket, haz duyma ve bunu düzenleme konusunda özelleşmiş bir hücre kümesini beyinde faal hale getirir. Bu hudut hücrelerinin kıymetli bir kısmı beyinsapının üst kısmı ventral tegmental alanda bulunur ve dopamin isimli nörotransmitteri kullanır. Dopamin barındıran bu hücreler haz konusundaki iletileri hudut lifleri beyin korteksteksi münasebet içindedir. Bağımlılık yapan tüm ilaçlar bu haz devresini aktif hale getirebilir. Husus bağımlılığı beynin başka işlevsel alanlarının olduğu kadar haz merkezinin de değiştiği patolojik bir biyokimyasal süreçtir. Bu süreci anlayabilmek için hususların nörotransmisyon üzerine olan tesirlerini incelemek gerekmektedir. Beyin üzerine tesirli neredeyse tüm ilaç ve unsurlar tesirlerini nörotransmisyonu değiştirmek yoluyla yaparlar.

Sonuç olarak

Hafif hadiselerde kişi şuurlu ise kendi iradesi ile bu unsurlardan uzaklaşmalı gerekirse dayanak alarak bunu başarmalıdır Lakin orta ve ağır birden fazla olayda bu dayanak gereklidir. Unsur bağımlılığı tedavisi, bağımlının kullandığı unsura, kullanım mühletine, şahsî özelliklere, oluşabilen komplike durumlara nazaran değişiklik gösterir. Tedavi ortamının seçiminde bu hususta özelleşmiş muhakkak bir tedavi programı olan tedavi üniteleri tercih edilmelidir. Biyopsikososyal temelleri olan ve bazen hayat uzunluğu sürecek bir hastalık olan unsur bağımlılığı gerçekliği üzerine oturtulmuş bir tedavi programı seçilmelidir. Bu program, hastanın mahrumluk ve sonrasında devam eden maddesiz ömrüne yönelik ilaç tedavilerini ve psikososyal bir düzgünleştirme programını kapsamalıdır

Ey iman edenler! Şarap, kumar, dikili taşlar (putlar), fal ve baht okları birer şeytan işi pisliktir; bunlardan uzak durun ki kurtuluşa eresiniz Şeytan içki ve kumar yoluyla fakat ortanıza düşmanlık ve kin sokmak; sizi, Allah'ı anmaktan ve namazdan alıkoymak ister Artık (bunlardan) vazgeçtiniz değil mi? (Maide, 5/90,91)

KAYNAKLAR

1. American Psyhiatric Association (1980) Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, 3. Baskı (DSM- III), American Psyhiatric Association.

2. Castaneda R, Sussman N, Westreich L et al: A review of the effects of moderate alcohol intake on the treatment of anxiety and mood disorders. J Clin Psychiatry 1996; 57(5): 207-212.

3. Çelikkol A: Alkol kullanım bozuklukları ve tedavisi. Ege Psikiyatri Daima Yayınları, cilt 1, sayı 2, 1996.

4. Gelder M, Gath D, Mayou R, Cowen P: The abuse of alcohol and drugs. Gelder M, Gath D, Mayou R, Cowen P (ed.): Oxford Textbook of Psychiatry'de, 3.baskı, Oxforf University Press, Oxford, 1995. s.438-461

5. Hines LM, Rimm EB: Moderate alcohol consumption and coronary heart disease: a review. Postgrad Med J 2001; 77:747-

Yorum bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir